Hệ thống hình phạt trong Bộ luật Hình sự năm 2015

Hệ thống hình phạt trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (viết tắt là BLHS 2015) đã có những thay đổi so với quy định trong Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 ở một số điểm sau: mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ;...

Hệ thống hình phạt trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (viết tắt là BLHS 2015) đã có những thay đổi so với quy định trong Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 ở một số điểm sau: mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ; thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tù; và thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Cụ thể:

1. Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ

-Đối với hình phạt tiền: BLHS 2015 sửa đổi 02 nội dung sau: tăng cường áp dụng hình phạt tiền đối với loại tội phạm và bổ sung chịu trách nhiệm hình phạt tiền đối với pháp nhân.

Thứ nhất, Điều 35 BLHS 2015 đã mở rộng cả về loại tội phạm và lĩnh vực phạm tội có thể áp dụng áp dụng hình phạt tiền là hình phạm chính. Theo đó, hình phạt tiền không chỉ là hình phạt chính được áp dụng đối với người phạm các tội ít nghiêm trọng mà còn được áp dụng là hình phạt chính đối với cả những tội phạm nghiêm trọng. Đối với một số nhóm tội phạm cụ thể thì hình phạt tiền còn có thể là hình phạt chính đối với tội rất nghiêm trọng thuộc nhóm các tội xâm phạm trật tự quản quản lý kinh tế; tội phạm về môi trường.


>>>Luật sư tư vấn pháp luật qua tổng đài (24/7): 1900 6198

Thứ hai, bổ sung thêm quy định về hình phạt tiền đối với pháp nhân thương mại phạm tội được quy định tại Điều 77 của Bộ luật này

-Đối với hình phạt cải tạo không giam giữ (Điều 36 BLHS 2015) có nội dung mới sau: tăng tính giáo dục, cải tạo của hình phạt cải tạo không giam giữ thông qua quy định về trường hợp người bị kết án không có việc làm ổn định hoặc mất việc làm trong thời gian chấp hành hình phạt này thì phải thực hiện một số công việc cụ thể phục vụ cộng đồng trong một thời hạn nhất định do Tòa án quyết định. Theo đó, người bị kết án bị buộc lao động không quá 04 giờ/một ngày và 05 ngày/một tuần. Biện pháp lao động này sẽ không áp dụng đối với người khuyết tật, phụ nữ có thai, đang nuôi con dưới 06 tháng tuổi, người già yếu.

2. Đối với hình phạt tù

Điều 38 BLHS 2015 đã thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tù theo hướng hình phạt này không áp dụng đối với người lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng do vô ý, có nơi cư trú rõ ràng (khoản 2 Điều 38).

BLHS năm 2015 chỉ có 06/272 điều luật có khoản 1 không quy định hình phạt tù mà chỉ có lựa chọn giữa các hình phạt khác như: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ. Đó là: Điều 125 (Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác); Điều 159 (Tội kinh doanh trái phép); Điều 161 (Tội trốn thuế); Điều 163 (Tội cho vay lãi nặng); Điều 170a (Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan); Điều 171 (Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp).

3. Đối với hình phạt tử hình

Điều 40 BLHS năm 2015 đã thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. BLHS nước ta qua các thời kỳ đều có xu hướng giảm các quy định về hình phạt tử hình, nếu như BLHS năm 1985 (qua 04 lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 1989, 1991, 1992 và 1997) có 44 điều luật quy định hình phạt tử hình đối với các tội phạm cụ thể, thì đến BLHS năm 1999 giảm xuống còn 29 điều và sau lần sửa đổi, bổ sung năm 2009 đã giảm xuống còn 22 điều. Đến BLHS năm 2015 đã tiếp tục loại bỏ hình phạt tử hình đối với 07 tội danh là: Tội cướp tài sản (Điều 168); Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249), Tội chiếm đoạt trái phép chất ma túy (Điều 252); Tội phá huỷ công trình, cơ sở, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia (Điều 303); Tội chống mệnh lệnh (Điều 394) và Tội đầu hàng địch (Điều 399). Việc loại bỏ hình phạt tử hình ở 07 tội danh này là cần thiết, thể hiện tính nhân văn của pháp luật hình sự XHCN, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, BLHS năm 2015 đã bổ sung quy định mới: không áp dụng hình phạt tử hình đối với người từ đủ 75 tuổi trở lên khi phạm tội hoặc khi xét xử và không thi hành án tử hình đối với họ (các khoản 2, 3 Điều 40 về hình phạt tử hình).

Ngoài việc bổ sung quy định không áp dụng hình phạt tử hình và không thi hành án tử hình đối với người từ đủ 75 tuổi trở lên phạm tội, BLHS năm 2015 cũng bổ sung mới quy định: không thi hành án tử hình đối với người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất ¾ tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn (điểm c khoản 3 Điều 40). Cơ sở của quy định này là: người phạm tội mang tính vụ lợi thì yếu tố khắc phục hậu quả, thu hồi lại tài sản chiếm đoạt cần được xem là một tình tiết đặc biệt khi thi hành án. Tuy nhiên, để bảo đảm sự công bằng, người phạm tội ngoài việc nộp lại tài sản tham ô, nhận hối lộ thì còn phải có đủ những điều kiện nhất định mang yếu tố tích cực như trên mới có thể được xem xét không thi hành án tử hình.

4. Đối với việc xét giảm án đối với người bị kết án tử hình được ân giảm xuống thành tù chung thân

BLHS năm 2015 đã bổ sung trường hợp giảm mức hình phạt đã tuyên: “Đối với người bị kết án tử hình được ân giảm hoặc người bị kết án tử hình thuộc trường hợp quy định tại điểm b hoặc điểm c khoản 3 Điều 40 của Bộ luật thì thời gian đã chấp hành hình phạt để được xét giảm lần đầu là 25 năm và dù được giảm nhiều lần nhưng vẫn phải bảo đảm thời hạn thực tế chấp hành hình phạt là 30 năm” (khoản 6 Điều 63) mà BLHS năm 1999 không quy định.


Quý vị tìm hiểu thêm thông tin chi tiết hoặc liên hệ với Luật sư, Luật gia của Công ty Luật TNHH Everest để yêu cầu cung cấp dịch vụ:
  1. Địa chỉ: Tầng 19 Tòa nhà Thăng Long Tower, 98 Ngụy Như Kom Tum, Thanh Xuân, Hà Nội
  2. Văn phòng giao dịch: Tầng 2, Toà nhà Ngọc Khánh, 37 Nguyễn Sơn, Long Biên, Hà Nội
  3. Điện thoại: (04) 66.527.527 - Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900-6218
  4. E-mail:info@everest.net.vn, hoặc E-mail: info@luatviet.net.vn.